نکات حقوقی ازدواج و طلاق

حقوق مالی زوجه در ازدواج و طلاق

علی‌رغم آن که ازدواج و طلاق در شمار عقود مالی نیست، اما آثار مالی بسیاری به دنبال دارد. قانونگذار در جهت حمایت از زنان توجه بسیاری به حقوق مالی آن‌ها در بستر خانواده داشته است.

در نتیجه، با انعقاد عقد ازدواج زوجه صاحب برخی حقوق مالی شده و می‌تواند آن‌ها را در طول زندگی مشترک یا در زمان طلاق مطالبه نماید. این حقوق عبارتند از:

مهریه

مهریه عبارت از مال قابل تملکی است که به موجب عقد ازدواج زوج متعهد می‌شود که آن مال را به زوجه پرداخت نماید. زوجین با توافق یکدیگر می‌توانند میزانه مهریه را تعیین نموده و تاکنون قانونگذار حداقل و حداکثری برای آن تعیین ننموده است.

زوجه می‌توانند مهریه را صرف نظر از ارزش مادی آن به اشکال گوناگونی چون یک شاخه گل، مقدار مشخصی طلا، ملک و غیره تعیین نمایند. اما در عرف جامعه، اغلب مهریه‌ها به صورت تعداد مشخصی سکه بهار آزادی تعیین می‌شوند.

مطابق ماده 1082 قانون مدنی به محض انعقاد عقد ازدواج، زن مالک مهریه شده و می‌تواند آن را از همسرش مطالبه نماید. بنابراین، مطالبه مهریه ملازمه‌ای با طلاق نداشته و در هر زمانی می‌تواند انجام شود.

حتی زوجه می‌تواند با هدف مطالبه مهریه خود از حق حبس استفاده نماید. به این معنا که به محض انعقاد عقد نکاح مهریه خود را مطالبه کرده و تا زمان دریافت آن از تمکین خاص (برقراری رابطه زناشویی) اجتناب نماید.

نفقه

ماده 1106 قانون مدنی پرداخت نفقه زوجه را بر عهده زوج قرار داده است.

نفقه عبارت است از کلیه نیازهای متعارف و متناسب با وضعیت زن، مثل مسکن، خوراک، پوشاک، نیازهای درمانی و غیره. مطابق قوانین ایران، زوجه حتی در صورت اشتغال در خارج از منزل و داشتن استطاعت مالی نیازی به صرف درآمد خود در زندگی مشترک نداشته و نیازهای مالی او تحت عنوان نفقه بایستی توسط زوج تأمین شوند.

البته استحقاق زوجه به نفقه منوط به تمکین وی از شوهر است. به این معنا که زوجه بایستی در منزل مشترک به همراه زوج سکونت داشته و وظایف و تکالیف زناشویی را به نحو احسن ایفاء نماید. عدم تمکین زوجه مانع استحقاق وی به دریافت نفقه می‌شود.

اما اگر علی‌رغم تمکین زوجه، شوهر از پرداخت نفقه اجتناب نماید، زوجه می‌تواند از طریق طرح دعوای مطالبه نفقه، نفقه زمان حال و ایام گذشته را مطالبه نماید.

اجرت‌المثل ایام زناشویی

تبصره الحاقی ماده 336 قانون مدنی این امتیاز را برای زنان قائل شده است تا بتوانند اجرت انجام زحمات و وظایفی را که در طول زندگی مشترک بر عهده دارند تحت عنوان اجرت‌المثل ایام زناشویی از همسر خود مطالبه و دریافت نمایند.

در نتیجه، زوجه می‌تواند در مقابل آشپزی، نظافت منزل، نگهداری و تربیت فرزندان و دیگر اموری که عرفاً مستحق اجرت هستند از همسرش مطالبه اجرت‌المثل نماید.

برای مطالبه و دریافت اجرت‌المثل ایام زناشویی زوجه بایستی ثابت نماید که کارها و وظایف محوله را بدون قصد تبرع انجام داده است. سپس، دادگاه با در نظر گرفتن طول مدت زندگی مشترک و وظایفی که بر عهده زوجه قرار داشته است، مبلغ اجرت‌المثل ایام زناشویی را تعیین کرده و زوج را محکوم به پرداخت آن می‌نماید.

منظور از تمکین و نشوز زوجه چیست؟

در اصطلاح حقوقی تمکین و نشوز در معنای مقابل یکدیگر قرار داشته و به شرح زیر قابل تعریف هستند:

• تمکین: تمکین در لغت به معنای اطاعت کردن و در اصطلاح حقوقی به معنای پذیرش ریاست مرد بر خانواده از سوی زوجه است. تمکین از جمله وظایف زوجه در زندگی مشترک به شمار می‌رود. به این معنی که پس از انعقاد عقد ازدواج زوجه موظف است که از همسر خود تمکین نماید. تمکین زوجه در دو شکل تمکین عام و خاص بروز و ظهور می‌یابد. تمکین خاص اختصاص به برقراری رابطه جنسی بین زن و شوهر داشته و تمکین عام ناظر به انجام وظایف محوله مثل خانه‌داری از سوی زوجه است. در رویه قضایی، زندگی زوج و زوجه در منزل مشترک اماره‌ای بر تمکین زوجه محسوب می‌شود.
• نشوز: نشوز در معنای مقابل تمکین قرار داشته و به وضعیتی اطلاق می‌شود که زن بدون علت موجه از تمکین، اعم از عام و خاص، سرباز زند. زوجه‌ای که در وضعیت نشوز قرار داشته باشد ناشزه نامیده می‌شود و به علت نشوز از برخی حقوق خود محروم می‌شود.

تمکین و نشوز زوجه چه تأثیری بر ازدواج و طلاق دارد؟

مطابق تعریفی که پیش‌تر از تمکین ارائه شد، تمکین از جمله وظایف زوج در زندگی زناشویی و شرط استحقاق وی به دریافت نفقه است. در واقع، تکلیف زوجه به تمکین و تکلیف زوج به پرداخت نفقه با یکدیگر ملازمه داشته و زوجه ناشزه مستحق دریافت نفقه نخواهد بود.

برای مثال، اگر شوهر از پرداخت نفقه اجتناب کرده و زوجه نیز زندگی مشترک را ترک نماید، به علت ترک زندگی مشترک (نشوز) استحقاق دریافت نفقه را نداشته و در صورت اثبات این موضوع در فرایند دادرسی، دادگاه حکم به الزام زوج به پرداخت نفقه را صادر نخواهد نمود.

علاوه بر این، نشوز زوجه مانع از اجرای قسمت نخست شروط ضمن عقد چاپی مندرج در عقدنامه مبنی بر اعمال شرط تنصیف اموال می‌شود. چنانچه شوهر در حالت نشوز همسرش را طلاق دهد، این شرط اعمال نخواهد شد. البته، نشوز زوجه در هیچ شرایطی مانع حق وی بر مطالبه و دریافت مهریه نخواهد شد.

جمع بندی

ازدواج و طلاق از جمله مهم‌ترین مراحل زندگی هر فرد محسوب می‌شوند که آثار حقوقی بسیاری را به دنبال دارند. چرا که وقوع ازدواج یا طلاق حقوق و تکالیف گوناگونی را برای هر یک از زن و شوهر ایجاد می‌نماید.

آگاهی زوجین نسبت به حقوق و تکالیف یکدیگر در فرایند ازدواج و طلاق موجب می‌شود تا بتوانند ضمن حفظ و دفاع از حقوق خود، این مراحل را به سادگی و به دور از هرگونه دعوا یا اختلاف حقوقی پشت سر بگذارند.

نکات حقوقی لازم در خصوص ازدواج و طلاق به تفصیل در این مقاله توضیح داده شده است. با مطالعه این نکات می‌توانید اطلاعات لازم را در این زمینه کسب نمایید.